Policja Cię zatrzymała? Pamiętaj o uprawnieniach! Przeczytaj pouczenie!

Bardzo częstym błędem osób, które występują przed organami administracji publicznej, organami ścigania lub Sądami jest fakt nieczytania pouczeń. Nie inaczej jest z osobami zatrzymanymi przez Policję. Wpływ na tę sytuację może mieć stres, ale bardzo często powodem jest niechęć do czytania „pism urzędowych” oraz wyjście z założenia, że i tak nic się z takiego formularza nie zrozumie.

Nieprzeczytanie pouczenia rodzi konsekwencje w postaci braku znajomości swoich uprawnień i obowiązków, które przecież zostały osobie zatrzymanej przedstawione.

W tym wpisie chciałbym skupić się na formularzu pouczenia, które osoba zatrzymana otrzymuje od funkcjonariuszy.

Zatrzymanie.

Samą czynność zatrzymania reguluje Kodeks postępowania karnego, który w art. 244 wymienia możliwe przyczyny zatrzymania oraz obowiązki organu zatrzymującego. Na powinności te składają się obowiązek natychmiastowego poinformowania zatrzymanego o przyczynach zatrzymania oraz obowiązek pouczenia go o przysługujących mu prawach (art. 244 par. 2 kpk).

Owo pouczenie następuje częściowo ustnie, a dodatkowo poprzez wręczenie osobie zatrzymanej pouczenia. Czynność wręczenia pouczenia jest w stosowny sposób odnotowywane przez funkcjonariuszy.

Zauważyć trzeba, że formularz pouczenia jest zawsze taki sam dla każdego zatrzymanego. Jego treść reguluje bowiem rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie określenia wzoru pouczenia o uprawnieniach zatrzymanego w postępowaniu karnym. Aktualna wersja obowiązuje od 1 lipca 2015r. Gwarantuje to, że Policja „przypadkiem” nie zapomni o którymś z ważnych uprawnień.

Formularz udostępniany zatrzymanemu wygląda mniej więcej tak:

POUCZENIE O UPRAWNIENIACH ZATRZYMANEGO W POSTĘPOWANIU KARNYM
Zatrzymanemu w postępowaniu karnym przysługują wymienione poniżej uprawnienia:
1 Prawo do informacji o przyczynie zatrzymania i do bycia wysłuchanym (art. 244 § 2)4).
2 Prawo do złożenia lub odmowy złożenia oświadczenia w swojej sprawie (art. 244 § 3).
3 Prawo do niezwłocznego kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym i bezpośredniej z nim rozmowy (art. 245 § 1).
4 Jeżeli zatrzymany nie zna wystarczająco języka polskiego – prawo do korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza (art. 72 § 1).
5 Prawo do otrzymania odpisu protokołu zatrzymania (art. 244 § 3).
6 Prawo do zawiadomienia osoby najbliższej lub innej wskazanej osoby, jak również pracodawcy, szkoły, uczelni, dowódcy oraz osoby zarządzającej przedsiębiorstwem zatrzymanego albo przedsiębiorstwem, za które jest on odpowiedzialny, o zatrzymaniu (art. 245 § 2, art. 261 § 1, § 2 i § 3). O zatrzymaniu Policja zawiadamia organ prowadzący przeciwko oskarżonemu postępowanie w innej sprawie, o ile o nim wie (art. 261 § 2a).
7 Jeżeli zatrzymany nie jest obywatelem polskim – prawo do kontaktu z urzędem konsularnym lub z przedstawicielstwem dyplomatycznym państwa, którego jest obywatelem. Jeżeli nie posiada żadnego obywatelstwa – prawo do kontaktu z przedstawicielem państwa, w którym zatrzymany mieszka na stałe (art. 612 § 2). Jeżeli przewiduje to umowa konsularna między Polską a państwem, którego zatrzymany jest obywatelem, właściwy urząd konsularny lub przedstawicielstwo dyplomatyczne zostaną poinformowane o zatrzymaniu również bez jego prośby.
8 Prawo do wniesienia do sądu zażalenia na zatrzymanie w terminie 7 dni od dnia zatrzymania. W zażaleniu można się domagać zbadania zasadności, legalności oraz prawidłowości zatrzymania (art. 246 § 1).
9 Prawo do natychmiastowego zwolnienia, jeżeli przyczyny zatrzymania przestały istnieć albo po upływie 48 godzin od chwili zatrzymania, o ile zatrzymany nie zostanie w tym czasie przekazany do sądu z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania. W wypadku przekazania do sądu zatrzymany zostanie zwolniony, jeżeli w ciągu 24 godzin od przekazania nie zostanie mu doręczone postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania (art. 248 § 1 i § 2).
10 Dostęp do niezbędnej pomocy medycznej.

Potwierdzam otrzymanie pouczenia


(data, podpis)

Elementy pouczenia.

Podstawowym uprawnieniem osoby zatrzymanej, z którym koreluje obowiązek organów ścigania, jest przekazanie informacji o przyczynie zatrzymania. Zauważyć należy, że funkcjonariusze Policji nie mogą zatrzymać kogokolwiek bez jakiejkolwiek podstawy. Przyczyna powinna występować i być przewidziana przez przepisy powszechnie obowiązujące.

Artykuł 244 k.p.k. wymienia okoliczności, kiedy Policja może dokonać zatrzymania.
Podstawową przyczyną jest uzasadnione przypuszczenie, że osoba popełniła przestępstwo. Pamiętaj jednak, że samo uzasadnione przypuszczenie nie wystarczy.

Kolejne przesłanki, z których co najmniej jedna powinna być spełniona, to:
1. uzasadniona obawa ucieczki lub ukrycia się osoby albo zatarcia śladów przestępstwa
lub
2. gdy nie można ustalić tożsamości osoby zatrzymanej
lub
3. gdy istnieją przesłanki przeprowadzenia postępowania w trybie przyspieszonym

W tym kontekście należy jeszcze raz wskazać, że samo przypuszczenie, iż osoba popełniła przestępstwo, nie może być wyłącznym argumentem uzasadniającym zatrzymanie. Aby zatrzymanie było zasadne i legalne musi wystąpić choćby jedna z pozostałych przyczyn. Przy tym taka przesłanka również powinna być możliwa do wykazania przez organy prowadzące postępowanie.

Zgodne z prawem będzie więc zatrzymanie, gdy Policja dokona tego po pościgu, ale także w sytuacji, w której osoba podejrzana nie ma przy sobie żadnego dowodu potwierdzającego jej tożsamość. Policja może oczywiście także zatrzymać osobę gdy złapie ją na gorącym uczynku przestępstwa, jest to bowiem jedna z przesłanek zastosowania postępowania w trybie przyspieszonym.

Zażalenie.

W wypadku gdy, zdaniem osoby zatrzymanej, Policja dokonała zatrzymania pomimo braku wystąpienia ku temu właściwych powodów, przysługuje jej zażalenie na zatrzymanie, o którym mowa w punkcie 8 pouczenia. Pamiętać trzeba przede wszystkim o terminie jego złożenia, który wynosi wyłącznie 7 dni od dnia zatrzymania. Zażalenie takie należy przekazać organowi zatrzymującemu, który przekaże je do Sądu. W zażaleniu osoba zatrzymana domagać się może zbadania zasadności, legalności oraz prawidłowości czynności. Niezbędną pomoc w sporządzeniu pisma na pewno dostarczy adwokat.

Pamiętajmy na marginesie, że odpowiednie pozytywne rozstrzygnięcie zażalenia przez Sąd upoważni zatrzymanego do dochodzenia stosownego odszkodowania.

Prawo do bycia wysłuchanym oraz do złożenia i odmowy złożenia oświadczenia.

Kolejną ważną informacją jest pouczenie o prawie do bycia wysłuchanym czy prawie do złożenia lub odmowy złożenia oświadczenia. Pamiętać należy w tym kontekście, że jest to wyłącznie prawo, a nie obowiązek. Nikt więc nie może zmusić osoby zatrzymanej do wypowiedzenia się i brak takiej wypowiedzi nie może wywołać dla niej negatywnych skutków.

Prawo do skorzystania z pomocy adwokata.

Następnym istotnym uprawnieniem, o którym osoba zatrzymana zostanie pouczona, jest uprawnienie do skorzystania z pomocy adwokata i do bezpośredniej z nim rozmowy. Zauważyć trzeba, że organ ścigania nie może uzależnić kontaktu z adwokatem od wcześniejszego złożenia zeznania lub wyjaśnień. Organ ścigania nie może zresztą uzależniać jakichkolwiek czynności od tego czy osoba zatrzymana coś powie czy będzie wolała się wstrzymać z wypowiedziami. Kontakt z adwokatem przydatny jest w każdej sytuacji, w której występuje stres, próby jakichkolwiek nacisków czy brak swobody w porozumiewaniu się z organami ścigania. Adwokat może również pomóc w odpowiednim przygotowaniu się do rozmowy z funkcjonariuszami lub Prokuratorem oraz skonsultować najlepszą dla zatrzymanego linię obrony.

Maksymalny czas zatrzymania.

Nie mniej ważnym uprawnieniem jest to wymienione w punkcie 9 pouczenia. Należy pamiętać o tym, że maksymalny okres zatrzymania to, co do zasady, wyłącznie 48 godzin. Nie można przedłużać stosowania tej formy pozbawienia wolności dłużej, jeśli nie ma ku temu wyraźnych podstaw. Należy także zrezygnować z zatrzymania natychmiast, gdy przyczyny zatrzymania ustały. Pamiętać i pilnować warto, żeby w protokole zatrzymania wpisana była właściwa data oraz godzina zatrzymania. To ta godzina będzie podstawą liczenia okresu zatrzymania.

Reszta pouczeń znajdujących się na formularzu, nie mniej ważna, jest jednak raczej zrozumiała, dlatego pozwolę sobie pominąć ich komentowanie.

Wobec powyższego, namawiam do czytania pouczeń i realizowania wynikających z nich uprawnień. Po to bowiem powstał obowiązek pouczeń, by przypominać i namawiać do korzystania ze swoich praw.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *